Restauratie atelier Boeijink, Boekel, Van der Knaap Schilderijenrestauratie te Haarlem

Een schilderij verdoeken of bedoeken


Als de textiele drager van een schilderij in een slechte staat verkeerd dan dient deze behandeld te worden. De drager kan door ernstige beschadiging, ouderdom en/of klimaatinvloeden verzwakt raken. De drager kan zo sterk verzwakt zijn dat deze geen steun meer biedt aan de grondering- en verflagen, de spanning van het doek verminderd en de lagen zullen gaan deformeren en losbreken.
Te snel en te vaak wordt er bedoekt om bijvoorbeeld deformaties van de verflaag te verminderen terwijl de drager nog sterk en elastisch genoeg is om deze op een minder ingrijpende manier te behandelen. In de ergste gevallen wordt er gebruik gemaakt van een zeer verouderde techniek, het wasbedoeken.

In het verleden werden schilderijen soms verdoekt, dit is een techniek die erop gebaseerd is om de oorspronkelijke drager van de grondering- en verflagen te verwijderen waarna een nieuwe drager wordt aangebracht. Deze techniek is zelden noodzakelijk, risicovol en er gaan met het verwijderen van de oorspronkelijke drager veel historische gegevens verloren.

Schilderijen bedoeken, ook wel doubleren genoemd, is het op de oorspronkelijke drager aanbrengen van een doek met behulp van een adhesief. De hedendaagse materialen en methoden tasten de oorspronkelijke drager niet aan en zijn eenvoudig te verwijderen.

Een verouderde techniek is het washarsbedoeken, de zogenaamde Hollandse methode. Deze bestaat uit het aanbrengen van een hete massa van bijenwas met hars op de gehele achterzijde van het oorspronkelijke doek. Het mengsel dringt door tot op, en zelfs vaak in, de gronderingslaag. Het bedoekingslinnen wordt hierop door middel van warmte en druk vastgekleeft meestal met behulp van een hete strijkijzer. Wanneer de washarsmassa de grondering doordrenkt wordt deze donkerder, de transparante op de grondering aangebrachte verflagen verliezen daardoor aan helderheid en kleurkracht.
De washarsmassa is niet meer uit het oorsponkelijke doek te verwijderen, deze techniek is onomkeerbaar en wordt tegenwoordig als onethisch beschouwd.
In veel gevallen wordt bij deze behandeling, het "vaststrijken" van het bedoekingslinnen, te veel hitte en druk toegepast waardoor de pasteus aangebrachte verfstreken (impasto) worden ingedrukt en/of platgedrukt, de verflaag verliest een belangrijk karakteristiek aspect. Niet zelden ontstaan er verbrandingsverschijnselen in de verflaag. Ook sneed men de randen van het originele doek eraf.
Schroeiplekken op de verflaag van het schilderij
Schroeiplekken
Ingedrukte verfstreken door een harswas bedoeking
Ingedrukte pasteuze verfstreken
Platgedrukte schilder verfstreken door het aanbrengen van een bedoeking met teveel druk en warmte
Platgedrukte pasteuze verfstreek
Blazen in doublering van het schilderij
Blazen tussen het originele doek en het bedoekingslinnen
Afgesneden doekranden bij een harswas bedoeking
Afgesneden doekranden
Wasdoorslag in verflaag
Wasdoorslag
Onderstaand voorbeeld is een stuk schilderslinnen waarover een gesloten laag krijtlijm-grondering is aangebracht. De drie horizontale kleurbanen (acrylverf) verlopen van dekkend naar transparant, de rechterzijde is dekkend. Aan de achterzijde zijn met een warme spatula drie verticale banen washars aangebracht. Alle washarsbanen zijn door het doek en in de grondering getrokken. De linker washarsbaan is duidelijk zichtbaar en veroorzaakt een kleur- en toonverandering, de middelste baan heeft dit in mindere mate maar een ongewenste verandering is toch duidelijk zichtbaar. De dekkende verf aan de rechterzijde blijft onveranderd.
Washarsmassa zichtbaar door intrekken in de grondering
Door de grondering getrokken washarsbanen
Verticale banen met washars achterzijde schilderij
Achterzijde van het doek

Wanneer alleen de randen en de omslag van een doek zijn verzwakt wordt een randbedoeking aangebracht, deze beperkt zich tot de omslag van het doek. Onderstaand voorbeeld is een door de spijkers getrokken doek, een combinatie van een zwak weefsel met een te grote spanning.
Uitgescheurde spijkergaten door spanning van het doek en oxideren kopspijkers
Een door de spijkers getrokken omslag.

Maroufleren is het verlijmen van een schildering met een textiele drager op een paneel. Het schilderij verandert daardoor van uiterlijk en verliest hetgeen zo typerend is voor een schildering op een flexibele drager. Deze verouderde techniek is over het algemeen onomkeerbaar en wordt daarom niet meer toegepast.

Over de oorspronkelijke drager aanbrengen van een los doek als een extra bescherm- en steunlaag.

Over de oorspronkelijke drager door middel van een lijm of een andere adhesief aanbrengen van stukken textiel of papier. Door klimaatinvloeden is de werking van het doek bij de plakkers anders dan bij de rest van de drager, hierdoor ontstaat deformatie. Dit betekent dat de vorm van de plakker zich zal gaan tonen aan de voorzijde. De meest ernstige plakkers zijn die welke met een harswasmassa zijn aangebracht.
Klik hier voor een voorbeeld van een van de huidige technieken.
Deformatie van schilderslinnen door plakker
Deformatie door een plakker
Tijdens het verwijderen van een wasplakker van achterzijde schilderij
Een wasplakker
Deformatie, barsten en schilfering door plakker op schilderij
Deformatie, barsten en schilfering door plakker
Deformatie van schilderslinnen door lijmplakker achterzijde schilderij
Deformatie door een lijmplakker
Restauratie atelier
Tingietersweg 87
2031 ER Haarlem

+31 (0)23 5514993
atelier@schilderijenrestaurator.nl
schilderijenrestaurator.nl

Locatie/routes »


Social Media

Schilderijen restauratie atelier op Facebook  Schilderijen restauratie atelier op Instagram  Schilderijen restauratie atelier op LinkedIn
rodelijn